Spelsimulatie is een krachtig hulpmiddel dat in verschillende situaties kan worden ingezet, en met name in situaties waarin samenwerking en interactie tussen personen centraal staan. Het zijn krachtige, effectieve instrumenten – mits goed ingezet - waarin mensen snel inzicht krijgen in (probleem)situaties en zich bewust worden hoe zij een bijdrage kunnen leveren aan de verbetering ervan. Doordat er gebruik wordt gemaakt van een gesimuleerde omgeving worden elementen die van belang zijn voor een leer- of veranderingsproces benadrukt, terwijl andere minder relevante elementen worden weggelaten.

Een stukje geschiedenis

De mensheid houdt zich al millennia lang bezig met spel als middel om bepaalde zaken te onderzoeken of om zich voor te bereiden op ongewisse situaties. Het is bekend dat de Chinezen al ruim voor onze jaartelling gebruik maakten van simulaties ter voorbereiding van veldtochten. Spelsimulatie heeft dan ook zeer lang zijn voornaamste toepassing gehad in de krijgskunde, hoewel er ook andere terreinen waren waar deze methodiek toegepast werd. In de zeventiger jaren is serieus werk gemaakt van het geschikt maken en toepassen van spelsimulaties bij de oplossing van beleids- en organisatieproblemen. De basis voor deze toepassing lag in de Verenigde Staten, maar Nederland heeft een vooraanstaande rol in de ontwikkelingen die daarop volgden in dit gebied. In Nederland is een grote belangstelling voor spelsimulatie, zowel bij universiteiten als ook bij adviesbureaus. Op dit moment zien we spelsimulaties (in allerlei vormen) terug bij adviesbureaus, in onderwijsinstellingen en bedrijven die gespecialiseerd zijn in het ontwerpen van (computer based) spelsimulaties.

Kenmerken van spelsimulaties

Spelsimulatie kan worden omschreven als een gesimuleerde omgeving waarin deelnemers via voorgegeven rollen met elkaar interacteren en al doende hun eigen toekomst creëren. Spelsimulaties onderscheiden zich van bijvoorbeeld rollenspellen, doordat de deelnemers authentiek gedrag vertonen, dat niet geregisseerd is; de omgeving waarbinnen zij dat doen is wel geregisseerd (gesimuleerd), zodat er een beroep wordt gedaan op een nieuwe repertoire aan gedrag / houdingen / vaardigheden.
In de literatuur worden aan spelsimulaties verschillende functies toegedicht, waaronder:

• bewust maken en motiveren
• het trainen van vaardigheden
• kennis en inzicht verschaffen
• kennis en inzicht uitwisselen
• communicatie en samenwerking bevorderen
• integreren van leerervaringen
• uitproberen van kennis en vaardigheden
• het onttrekken en expliciteren van kennis aan de deelnemers.

Toepassingen van spelsimulaties

Toepassingsgebieden waar spelsimulatie zijn kracht heeft laten zien als hulpmiddel, zijn onder andere: communicatieprocessen, besluitvormingsprocessen, de implementatie van zelfsturende teams, 'organisational prototyping', de overgang van aanbodgestuurde naar vraaggestuurde productie en dienstverlening, oriëntatie op ondernemen en bedrijfsvoering, introductie van nieuwe organisatievormen, en testen van nieuwe wet- en regelgeving. Ook in het onderwijs worden spelsimulaties gebruikt, voornamelijk om te oefenen met opgedane kennis en om in een veilige omgeving te experimenteren met (toekomstige werk-)situtaties. 

Indeling 

Spelsimulaties kunnen o.a. worden ingedeeld naar de aard van de spelsimulatie. Daarbij kunnen we aan de ene kant spelsimulaties zien, waarbij de deelnemers met elkaar interacteren aan de hand van instructies, rolbeschrijvingen en spelregels. Dit soort spelsimulaties wordt aangeduid als interactieve spelsimulaties. Daarbinnen bestaat weer het onderscheid tussen bord simulaties en 'pen-en-papier' spelsimulaties. Daar staan tegenover de 'computer based' spelsimulaties of 'web based' spelsimulaties, waarbij een of meerdere deelnemers tegen elkaar of tegen de computer spelen; bij dit soort spelsimulaties is het niet nodig dat de deelnemers in dezelfde ruimte zijn of zelfs dat ze op hetzelfde moment aan het spelen zijn. Deze categorie wordt ook wel aangeduid als computergames. Er zijn allerlei tussenvormen van spelsimulaties, waarin de computer een min of meer centrale positie inneemt.

(gebaseerd op een artikel van Samenspraak Advies)